بدسرپرستی یکی از مهم ترین چالش های اجتماعی و خانوادگی است که می تواند تاثیرات عمیقی بر سلامت جسمی، روانی و اجتماعی کودک بگذارد. شهروندان می توانند و باید در برابر این پدیده مسئولیت پذیر باشند.در قوانین ایران، والدین بدسرپرست که به نحوی فرزندان خود را مورد غفلت، سوءاستفاده، خشونت فیزیکی یا روانی قرار دهند یا توانایی و صلاحیت نگهداری از آن ها را نداشته باشند، به عنوان «بدسرپرست» شناخته می شوند. این افراد الزاماً خلافکار نیستند، اما رفتار یا ترک فعل آن ها، کودک را در معرض خطر قرار می دهد.
برای مثال:
-کتک زدن شدید و مکرر کودک
-اجبار به کار سخت یا تکدی گری
-عدم تامین نیازهای اولیه مثل غذا، بهداشت، لباس و آموزش
-اعتیاد شدید والدین که منجر به بی توجهی به فرزندان شود
تفاوت بین سوء رفتار و تربیت سختگیرانه
همه رفتارهای سخت گیرانه الزاماً بدسرپرستی محسوب نمی شوند. مثلاً والدینی که مقرراتی مشخص برای نظم و خواب کودک دارند، الزماً بدسرپرست نیستند. اما وقتی این سخت گیری به خشونت یا آزار روحی و جسمی تبدیل شود، می توان آن را مصداق سوءرفتار دانست.
آیا ما به عنوان یک شهروند حق شکایت از والدین بدسرپرست را داریم؟
بله. طبق قانون حمایت از اطفال و نوجوانان، هر شهروندی می تواند و باید موارد مشکوک به کودک آزاری یا بدسرپرستی را به مراجع قانونی گزارش دهد. سکوت در برابر کودک آزاری، به معنای مشارکت غیرمستقیم در آسیب به کودک تلقی می شود.
در ماده ۵ این قانون آمده:
"هر کس از کودک آزاری مطلع شده و آن را گزارش نکند، در صورتی که منجر به آسیب شود، خود نیز قابل تعقیب است.
نهادهای مسئول رسیدگی به شکایت ها
برای گزارش بدسرپرستی، شما می توانید به این مراجع مراجعه یا اطلاع رسانی کنید:
-سازمان بهزیستی خط اورژانس اجتماعی۱۲۳
-دادسرای ویژه اطفال و نوجوانان
-کلانتری ها و مراکز پلیس
-مدارس و مربیان پرورشی در صورت مشاهده در مدرسه
-پزشکی قانونی در صورت وجود آثار فیزیکی
گزارش شما می تواند به صورت حضوری، تلفنی یا حتی به شکل ناشناس باشد.
مراحل قانونی شکایت از والدین بدسرپرست
ثبت شکایت اولیه
شما می توانید با در دست داشتن شواهد، شکایت خود را در دادسرا یا کلانتری ثبت کنید. بهتر است تا حد امکان موارد زیر را داشته باشید:
-عکس از آثار ضرب و جرح
-گواهی پزشکی قانونی
-اظهارات شاهدان همسایه ها، معلمان، اقوام
-مستنداتی مثل فایل صوتی یا تصویری
ثبت شکایت نیاز به حضور ولی قانونی کودک ندارد. حتی اقوام درجه دو یا معلمان هم می توانند شکایت را ثبت کنند.
بررسی و رسیدگی توسط مقامات قضایی
پس از ثبت شکایت، قاضی یا دادیار ویژه کودک بررسی را آغاز می کند. در صورت تایید وجود خطر جدی برای کودک، دستور موقتی مبنی بر جداسازی کودک از خانواده صادر می شود و کودک تحت مراقبت بهزیستی قرار می گیرد. در ادامه، والدین ممکن است به الزام حضور در جلسات مشاوره یا حتی سلب حضانت محکوم شوند.
نقش اورژانس اجتماعی در حمایت از کودکان بدسرپرست
مداخلات فوری و تخصصی
اورژانس اجتماعی کشور با شماره ۱۲۳ به صورت ۲۴ ساعته فعال است و وظیفه رسیدگی فوری به گزارش های کودک آزاری و بدسرپرستی را دارد. در صورتی که شرایط کودک خطرناک باشد، مددکاران اورژانس اجتماعی به محل اعزام می شوند و اقدامات زیر را انجام می دهند:
-ارزیابی وضعیت کودک
-مصاحبه با کودک و والدین
-ثبت گزارش مکتوب برای ارائه به مراجع قضایی
-پیشنهاد پذیرش کودک در مراکز شبانه روزی
حمایت های پس از نجات کودک
حتی پس از خروج کودک از خانواده، اورژانس اجتماعی و سازمان بهزیستی حمایت های خود را ادامه می دهند. این حمایت ها شامل:
-اسکان موقت یا دائم در مراکز نگهداری
-پیگیری درمان روانی
-کمک به بازگشت کودک به شرایط سالم زندگی اعم از بازگشت به خانواده یا سرپرستی جدید
نگرانی های رایج درباره گزارش والدین بدسرپرست
ترس از افشای هویت گزارش دهنده
بسیاری از شهروندان از این می ترسند که در صورت گزارش، والدین بدسرپرست متوجه هویت آن ها شوند و اقدام تلافی جویانه ای انجام دهند. باید گفت:
-در گزارش به ۱۲۳، هویت شما محفوظ می ماند.
-سیستم قضایی موظف به حفظ امنیت گزارش دهنده است.
-در صورت نیاز، می توان از پلیس برای حفاظت بیشتر کمک گرفت.
نگرانی از فروپاشی خانواده
برخی معتقدند که شکایت ممکن است به متلاشی شدن خانواده منجر شود. این نگرانی قابل درک است، اما واقعیت این است که در اکثر موارد، هدف نهادهای حمایتی اصلاح رفتار والدین و بازسازی شرایط خانوادگی است. تنها در صورتی که خطر جدی وجود داشته باشد، تصمیم به جداسازی کودک گرفته می شود.
اگر خود کودک بخواهد شکایت کند چه باید بکند؟
اگر کودکی در وضعیت بدسرپرستی قرار داشته باشد، می تواند از راه های مختلف بدون نیاز به اجازه والدین کمک بگیرد:
-تماس مستقیم با خط ۱۲۳
-مراجعه به مشاور مدرسه یا معلم مورد اعتماد
-مراجعه به خانه های سلامت یا اورژانس اجتماعی محلی
-استفاده از اپلیکیشن ها و وب سایت های مشاوره کودک که ارتباط مستقیم با مددکاران دارند
در سال های اخیر، تلاش شده که اطلاع رسانی و آگاهی بخشی به کودکان درباره والدین بدسرپرست در قالب برنامه های تلویزیونی و مدرسه ای افزایش یابد تا آن ها بدانند که تنها نیستند و می توانند درخواست کمک کنند که با مشاوره از خیریه شیراز میتوانید بهترین عملکرد را داشته باشید.
بدون دیدگاه